ประเด็นร้อนสะเทือนวงการเกษตรกำลังเป็นที่วิพากษ์วิจารณ์อย่างหนัก เมื่อชาวบ้านตั้งคำถามว่าวิถีชีวิตของเกษตรกรไทยกำลังจะเปลี่ยนไปหรือไม่ หลังมูลนิธิ ไบโอไทย เปิดเผยว่า บริษัทซีพีแรมจำกัด ได้รับการจดทะเบียน คุ้มครองพันธุ์กะเพรา ใหม่ 4 สายพันธุ์ จนสร้างความกังวลเรื่องสิทธิการปลูกและขายผักสวนครัว
ทางด้าน นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ชี้แจงว่า กฎหมายเปิดให้เอกชนที่วิจัยพันธุ์พืชใหม่จดสิทธิคุ้มครองได้คล้ายกับวิจัยยา โดยยืนยันว่าประชาชนยังนำ พันธุ์กะเพรา ไปปลูกบริโภคในครัวเรือนได้ตามปกติ แต่ห้ามนำไปขยายพันธุ์เพื่อจำหน่ายโดยไม่ได้รับอนุญาต และ กรมวิชาการเกษตร ยังคงพัฒนาพันธุ์พืชแจกจ่ายให้เกษตรกรนำไปใช้ประโยชน์อย่างต่อเนื่อง
อย่างไรก็ตาม คำชี้แจงดังกล่าวยังไม่สามารถลดความผวาของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนปลูกผักบ้านโนนสวรรค์ ต.บ้านด่าน อ.บ้านด่าน ที่ปลูกผักขายเป็นรายได้เสริมได้
• นางหนูจันทร์สูนณรงค์ อายุ 69 ปี ระบุว่า ปลูกผักขายตลาดนัดครั้งละ 20 บาทพอเป็นค่ากับข้าว รู้สึกตกใจและไม่เห็นด้วยเพราะปลูกกันมานาน หากขายแล้วผิดกฎหมายจริงก็พร้อมจะถอนต้นทิ้ง
• นางสายสวาททองสุท อายุ 55 ปี หวั่นใจว่าหากอนาคตซื้อขายตามตลาดทั่วไปไม่ได้ ชาวบ้านจะลำบากเพราะต้องไปซื้อตามห้างหรือร้านสะดวกซื้อแทน
• นางเพ็ญจันทะสิน อายุ 74 ปี กังวลเรื่องการขาดรายได้เสริม พร้อมตั้งข้อสังเกตว่ารัฐอาจใช้เรื่องนี้เป็น หินขว้างถามทาง เพื่อนำพืชชนิดอื่นไปจดสิทธิลักษณะนี้อีกในอนาคต
สำหรับต้นตอข้อกังวล ไบโอไทย ระบุว่า บริษัทซีพีแรมจำกัด ยื่นจด คุ้มครองพันธุ์พืช กะเพรา ได้แก่ แก้วจุรี01 เมื่อวันที่ 12 มีนาคม 2567 และ แก้วจุรี02, แก้วจุรี03, แก้วจุรี04 เมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม 2567 มีระยะเวลาคุ้มครอง 12 ปี ถึงปี 2579 ตาม พระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืชพ.ศ. 2542
เอกสารของ กรมวิชาการเกษตร ระบุว่า กะเพราทั้ง 4 พันธุ์พัฒนาจากพันธุ์พื้นเมืองรหัส CPR1 โดยใช้สารเคมีเพิ่มชุดโครโมโซมร่วมกับเทคนิคเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ เริ่มทำตั้งแต่เดือนเมษายน 2563 และทดลองปลูกที่ ม.เกษตรศาสตร์ กำแพงแสน และบริษัทซีพีแรม จ.ปทุมธานี เพื่อใช้เป็นวัตถุดิบทำอาหาร
ทั้งนี้ ไบโอไทย เตือนว่าหากไทยแก้กฎหมายให้เข้ากับอนุสัญญา UPOV 1991 อาจกระทบ สิทธิเกษตรกร ในการเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ปลูกต่อหรือแบ่งปัน รวมถึงการพัฒนาสายพันธุ์ต่อในอนาคต ทำให้กรณีนี้ กลายเป็นเรื่องที่ต้องเร่งสร้างความชัดเจนระหว่างสิทธิการคุ้มครองงานวิจัยกับวิถีชีวิตของเกษตรกรรายย่อยอย่างเร่งด่วน
