คำอธิบายบทความ: งูมีทั้งชนิดที่มีพิษและไม่มีพิษ แต่การแยกชนิดของงูจากรอยกัดบนผิวหนังเพียงอย่างเดียวอาจทำให้เข้าใจผิดและเกิดอันตรายได้ บทความนี้จะพาไปรู้จักความแตกต่างของรอยกัด อาการที่ควรเฝ้าระวัง วิธีปฐมพยาบาลที่ถูกต้อง และสิ่งที่ไม่ควรทำเมื่อถูกงูกัด เพื่อให้สามารถรับมือกับเหตุการณ์ฉุกเฉินได้อย่างปลอดภัยมากขึ้น
ข้อควรรู้ก่อนอ่าน: ภาพประกอบแสดงรอยกัดของงูมีพิษและไม่มีพิษ แต่ในชีวิตจริงไม่สามารถใช้จำนวนรูเขี้ยวหรือรูปแบบรอยแผลเป็นเครื่องยืนยันชนิดของงูได้อย่างแม่นยำ หากสงสัยว่าถูกงูกัด ควรถือเป็นเหตุฉุกเฉินและไปโรงพยาบาลทันที แม้ยังไม่มีอาการผิดปกติก็ตาม
รอยกัดของงูมีพิษและไม่มีพิษแตกต่างกันอย่างไร? สิ่งที่ทุกคนควรรู้
เมื่อพูดถึงงู หลายคนมักรู้สึกหวาดกลัว โดยเฉพาะเมื่อพบงูอยู่ภายในบ้าน สวน หรือบริเวณที่มีหญ้ารก เพราะไม่สามารถทราบได้ทันทีว่างูที่พบเป็นชนิดที่มีพิษหรือไม่มีพิษ และหากเกิดเหตุการณ์ถูกกัดขึ้นมา ความไม่รู้เกี่ยวกับชนิดของงูอาจทำให้เกิดความตื่นตระหนกและตัดสินใจผิดพลาดได้
ภาพประกอบที่แบ่งรอยกัดออกเป็นสองลักษณะ คือ งูมีพิษและงูไม่มีพิษ กำลังเป็นประเด็นที่น่าสนใจ เพราะหลายคนอาจเคยได้ยินว่าหากมีรอยเขี้ยวสองจุดขนาดใหญ่ แสดงว่าเป็นงูมีพิษ แต่ถ้าเห็นรอยฟันเล็ก ๆ หลายจุด แสดงว่าเป็นงูไม่มีพิษ
ความจริงแล้ว การใช้วิธีนี้เพียงอย่างเดียวไม่สามารถระบุชนิดของงูได้อย่างน่าเชื่อถือ
1. รอยเขี้ยวสองจุด ไม่ได้หมายความว่าเป็นงูมีพิษเสมอไป
งูมีพิษหลายชนิดมีเขี้ยวที่ใช้ส่งพิษเข้าสู่ร่างกายของเหยื่อ เมื่อกัดอาจทิ้งรอยเขี้ยวที่มองเห็นเป็นจุดเล็ก ๆ หนึ่งหรือสองจุด แต่ลักษณะของรอยแผลอาจแตกต่างกันไปตามชนิดของงูและสถานการณ์ขณะกัด
บางครั้งงูอาจกัดแล้วปล่อยอย่างรวดเร็ว ทำให้รอยแผลไม่ชัดเจน หรืออาจกัดซ้ำจนเกิดรอยหลายตำแหน่งได้
ในทางกลับกัน งูที่ไม่มีพิษก็มีฟันสำหรับจับและยึดเหยื่อเช่นกัน จึงสามารถทำให้เกิดรอยฟันเล็ก ๆ หรือบาดแผลหลายจุดบนผิวหนังได้
นอกจากนี้ ยังมีปัจจัยอื่นที่ทำให้รอยกัดเปลี่ยนแปลง เช่น มุมที่งูกัด ตำแหน่งของร่างกาย ความลึกของแผล การเคลื่อนไหวของผู้ถูกกัด และการบวมของเนื้อเยื่อ
ดังนั้น หากพบรอยกัดสองจุด อย่าเพิ่งสรุปว่าเป็นงูมีพิษ และหากพบรอยเล็ก ๆ หลายจุดก็อย่าเพิ่งคิดว่าปลอดภัย เพราะการตรวจสอบต้องอาศัยข้อมูลอื่นร่วมด้วย โดยเฉพาะการประเมินจากบุคลากรทางการแพทย์
2. งูมีพิษอาจทำให้เกิดอาการได้หลายรูปแบบ
พิษงูไม่ได้ส่งผลต่อร่างกายเหมือนกันทุกชนิด งูบางกลุ่มมีพิษที่ส่งผลต่อระบบประสาท ขณะที่บางกลุ่มส่งผลต่อระบบเลือดและการแข็งตัวของเลือด ส่วนบางชนิดอาจทำให้เกิดความเสียหายต่อเนื้อเยื่อบริเวณที่ถูกกัดอย่างรุนแรง
ตัวอย่างอาการที่ควรเฝ้าระวัง ได้แก่
- ปวดบริเวณที่ถูกกัดมากขึ้น
- มีอาการบวมและผิวหนังเปลี่ยนสี
- มีเลือดซึมจากแผลหรือเลือดออกผิดปกติ
- มีอาการคลื่นไส้ อาเจียน หรือเหงื่อออกมาก
- มีอาการเวียนศีรษะ อ่อนแรง หรือรู้สึกผิดปกติ
- มองเห็นภาพซ้อนหรือหนังตาตก
- กลืนลำบาก พูดไม่ชัด หรือหายใจลำบาก
อาการบางอย่างอาจเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ขณะที่บางอาการอาจต้องใช้เวลาจึงจะปรากฏ ผู้ถูกกัดบางรายอาจยังไม่รู้สึกผิดปกติในช่วงแรก แต่ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีอันตราย
จึงไม่ควรรอให้เกิดอาการชัดเจนก่อนจึงค่อยไปโรงพยาบาล เพราะการประเมินตั้งแต่ระยะแรกช่วยให้แพทย์สามารถติดตามอาการและวางแผนการรักษาได้เหมาะสมมากขึ้น
3. งูไม่มีพิษก็ทำให้เกิดบาดแผลและการติดเชื้อได้
หลายคนเข้าใจว่างูไม่มีพิษกัดแล้วไม่เป็นอะไร ซึ่งเป็นความเข้าใจที่ไม่ถูกต้องทั้งหมด
แม้งูบางชนิดจะไม่มีพิษที่เป็นอันตรายต่อมนุษย์ แต่ฟันของงูก็สามารถทำให้ผิวหนังฉีกขาด เกิดบาดแผล และมีโอกาสติดเชื้อได้
หากแผลลึกหรือมีการบาดเจ็บของเนื้อเยื่อ ก็อาจจำเป็นต้องได้รับการตรวจรักษา รวมถึงประเมินเรื่องวัคซีนป้องกันบาดทะยักตามประวัติการฉีดวัคซีนของผู้ป่วย
นอกจากนี้ การพยายามจับงูเพื่อพิสูจน์ว่าเป็นชนิดใดอาจทำให้เกิดการถูกกัดซ้ำได้ จึงไม่ควรนำตัวเองเข้าไปเสี่ยงเพื่อให้ได้คำตอบ
4. อย่าพยายามจับงูเพื่อพิสูจน์ชนิดของมัน
หากพบงูอยู่ในบ้าน สิ่งแรกที่ควรทำคือรักษาระยะห่าง พาสมาชิกในครอบครัวและสัตว์เลี้ยงออกจากบริเวณนั้น และหลีกเลี่ยงการเข้าไปสัมผัสตัวงู
หากสามารถถ่ายภาพงูได้จากระยะปลอดภัยโดยไม่เข้าใกล้ ก็อาจเก็บภาพไว้ให้ผู้เชี่ยวชาญช่วยระบุชนิดภายหลัง แต่ไม่ควรพยายามไล่จับ ไล่ตี หรือฆ่างูด้วยตัวเอง
แม้แต่งูที่ดูเหมือนไม่เคลื่อนไหวก็ไม่ควรถูกจับด้วยมือเปล่า เพราะงูที่ตายแล้วหรือส่วนหัวที่ถูกตัดออกยังอาจมีปฏิกิริยากัดได้ในบางกรณี
สิ่งสำคัญที่สุดคือความปลอดภัยของคนในบ้าน ไม่ใช่การพิสูจน์ว่างูตัวนั้นเป็นชนิดใดในทันที
หากถูกงูกัดต้องทำอย่างไร? 7 ขั้นตอนสำคัญที่อาจช่วยลดความเสี่ยง
เมื่อเกิดเหตุการณ์ถูกงูกัด สิ่งที่อันตรายไม่ใช่เพียงพิษจากงูเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการปฐมพยาบาลผิดวิธี การเสียเวลาไปกับความเชื่อที่ไม่มีหลักฐานรองรับ และการเดินทางไปโรงพยาบาลล่าช้า
หลายคนอาจเคยได้ยินวิธีปฐมพยาบาลแบบเก่า เช่น การใช้เชือกรัดแขนขา การกรีดแผลเพื่อให้เลือดไหลออก หรือการใช้ปากดูดพิษออกจากบาดแผล แต่วิธีเหล่านี้ไม่ใช่วิธีที่ปลอดภัย และอาจทำให้เกิดการบาดเจ็บเพิ่มเติมได้
ต่อไปนี้คือขั้นตอนที่ควรรู้หากพบผู้ถูกงูกัด
ขั้นตอนที่ 1: รีบออกจากบริเวณที่มีงู
หลังถูกกัด ควรพาผู้บาดเจ็บออกห่างจากงูทันที โดยไม่พยายามไล่จับหรือทำร้ายงู เพราะอาจเกิดการถูกกัดซ้ำได้
หากงูยังอยู่ใกล้บริเวณนั้น ควรหาพื้นที่ปลอดภัยและแจ้งผู้เชี่ยวชาญให้เข้ามาจัดการ
อย่าพยายามกลับไปค้นหางูเพื่อถ่ายภาพหรือพิสูจน์ชนิด เพราะการช่วยเหลือผู้บาดเจ็บต้องมาก่อนเสมอ
ขั้นตอนที่ 2: ตั้งสติและลดการเคลื่อนไหวของร่างกาย

















