ทำไมสุนัขชอบมาดมเป้ามนุษย์? ไขคำตอบตามหลักวิทยาศาสตร์ พฤติกรรมที่เจ้าของหมาควรรู้
หลายคนที่เลี้ยงสุนัขอาจเคยเจอสถานการณ์ชวนเขิน เมื่อจู่ๆ น้องหมาเดินตรงเข้ามาดมบริเวณเป้าหรือจุดซ่อนเร้นของคน ไม่ว่าจะเป็นเจ้าของเอง แขกที่มาเยี่ยมบ้าน หรือแม้แต่คนแปลกหน้า จนเกิดคำถามว่า ทำไมสุนัขถึงชอบทำแบบนี้ และกำลังพยายามสื่ออะไรหรือไม่
คำตอบคือ พฤติกรรมนี้เกี่ยวข้องกับ “การรับกลิ่น” ซึ่งเป็นประสาทสัมผัสที่สำคัญที่สุดของสุนัข และมีคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์ชัดเจน ไม่ใช่เรื่องทะลึ่งหรือก้าวร้าวอย่างที่หลายคนเข้าใจ
สุนัขรับกลิ่นเก่งกว่ามนุษย์หลายพันเท่า
ผู้เชี่ยวชาญด้านพฤติกรรมสัตว์ระบุว่า สุนัขมีเซลล์รับกลิ่นมากกว่ามนุษย์หลายสิบเท่าถึงหลายร้อยเท่า และสมองส่วนประมวลผลกลิ่นก็พัฒนามากกว่าอย่างชัดเจน ทำให้สุนัขใช้กลิ่นเป็นเครื่องมือหลักในการเรียนรู้โลก รอบตัว
สำหรับมนุษย์ บริเวณรักแร้ เท้า และจุดซ่อนเร้น เป็นพื้นที่ที่มีต่อมเหงื่อชนิดอะโพไครน์ (Apocrine glands) ซึ่งปล่อยสารประกอบกลิ่นเฉพาะตัวออกมา สุนัขจึงสามารถรับกลิ่นเหล่านี้ได้ดีมาก
ทำไมต้องดม “เป้า” มากกว่าส่วนอื่น?
เหตุผลสำคัญคือ บริเวณดังกล่าวอยู่ใกล้ระดับจมูกของสุนัขพอดี โดยเฉพาะสุนัขขนาดกลางและขนาดใหญ่ อีกทั้งเป็นจุดที่มีกลิ่นเข้มข้นกว่าส่วนอื่น จึงเหมือนเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญสำหรับน้องหมา
ในมุมของสุนัข การดมบริเวณนี้ไม่ต่างจากการอ่านประวัติย่อของคนคนหนึ่ง เพราะพวกมันอาจรับรู้ได้ถึงข้อมูลบางอย่าง เช่น
กลิ่นเฉพาะบุคคล
อารมณ์หรือความเครียด
การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน
เหงื่อหรือกลิ่นหลังออกกำลังกาย
กลิ่นอาหารหรือสัตว์ตัวอื่นที่ติดมา
สุนัขรู้ได้ไหมว่าใครกำลังป่วย?
มีงานวิจัยหลายชิ้นพบว่า สุนัขสามารถตรวจจับการเปลี่ยนแปลงของกลิ่นร่างกายมนุษย์ได้ละเอียดมาก จนถูกฝึกให้ช่วยตรวจหาโรคบางชนิด เช่น เบาหวาน มะเร็งบางประเภท หรือภาวะชักในผู้ป่วยบางราย
ดังนั้น หากสุนัขสนใจกลิ่นของใครเป็นพิเศษ อาจเป็นเพียงเพราะร่างกายคนนั้นมีกลิ่นเปลี่ยนไป หรือแม้แต่เมื่อคนนั้นเพิ่งมีเพศสัมพันธุ์มา ทำให้มกลิ่นบางอย่างที่เปลี่ยนไป สุนัขก็สามารถรับรู้ได้เช่นกัน ไม่ได้หมายความว่ากำลังมีโรคร้ายเสมอไป
ทำไมบางคนโดนดมบ่อยกว่าคนอื่น?
หลายปัจจัยอาจทำให้สุนัขเข้าหามากเป็นพิเศษ เช่น
เพิ่งออกกำลังกาย มีเหงื่อมาก
กำลังมีประจำเดือน
ตั้งครรภ์ หรือฮอร์โมนเปลี่ยนแปลง
เพิ่งมีสัตว์เลี้ยงตัวอื่นมาใกล้ชิด
ใช้โลชั่น น้ำหอม หรือผลิตภัณฑ์ใหม่
กลิ่นที่เปลี่ยนไปเพียงเล็กน้อยสำหรับมนุษย์ อาจเด่นชัดมากสำหรับจมูกสุนัข
ควรห้ามไหม ถ้าน้องหมาชอบดมคนอื่น
แม้เป็นพฤติกรรมธรรมชาติ แต่ก็อาจสร้างความอึดอัดให้คนอื่นได้ โดยเฉพาะในที่สาธารณะ เจ้าของควรฝึกคำสั่งพื้นฐาน เช่น “พอ” “มานี่” หรือ “นั่ง” เพื่อเบี่ยงเบนความสนใจ
หากสุนัขดมแบบตื่นเต้นมาก กระโดดใส่ หรือทำซ้ำไม่หยุด ควรฝึกการเข้าสังคมเพิ่มเติม เพื่อให้ควบคุมพฤติกรรมได้เหมาะสม
เมื่อไหร่ควรระวังเป็นพิเศษ?
หากสุนัขหมกมุ่นกับการดม เลีย หรือไล่ตามคนใดคนหนึ่งผิดปกติ ร่วมกับอาการเครียด วิตกกังวล หรือพฤติกรรมเปลี่ยนไป อาจควรปรึกษาสัตวแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านพฤติกรรมสัตว์
แล้วควรทำยังไงดี?
ถ้าคุณรู้สึกอึดอัดหรือไม่สบายใจ สามารถฝึกและแก้พฤติกรรมได้
1. เบี่ยงเบนความสนใจ
ใช้ของเล่น หรือขนมล่อให้สนใจอย่างอื่น
เรียกชื่อหรือให้คำสั่งง่ายๆ เช่น “นั่ง”
2. ฝึกคำสั่งพื้นฐาน
สอนคำว่า “ไม่” หรือ “พอ” อย่างสม่ำเสมอ
เมื่อหมาหยุด ให้รางวัลทันที เพื่อให้เรียนรู้ว่าแบบนี้ถูกต้อง
3. ถอยออกอย่างสุภาพ
ขยับตัวหรือก้าวถอยเล็กน้อย
อย่าแสดงท่าทีตกใจแรงๆ เพราะอาจทำให้หมาตื่นเต้นกว่าเดิม
4. อย่าเผลอให้รางวัลโดยไม่รู้ตัว
เช่น หัวเราะ ลูบหัว หรือสนใจมันตอนกำลังดม
เพราะหมาจะเข้าใจว่านี่คือพฤติกรรมที่ทำแล้วได้ผลตอบรับ
กรณีที่ควรระวัง
หากหมาดมแบบหมกมุ่นผิดปกติ หรือดมเฉพาะบางคนซ้ำๆ
อาจเกี่ยวกับกลิ่นเหงื่อ ฮอร์โมน หรือปัญหาสุขภาพบางอย่
สรุป ทำไมสุนัขชอบมาดมเป้ามนุษย์
เพราะสุนัขใช้กลิ่นเป็นภาษาหลักในการทำความรู้จักโลก และบริเวณดังกล่าวเป็นจุดที่มีกลิ่นเฉพาะตัวชัดเจนที่สุดแห่งหนึ่ง จึงไม่ใช่พฤติกรรมลามกหรือก้าวร้าว แต่เป็นการ “เก็บข้อมูล” ตามธรรมชาติของน้องหมานั่นเอง
หากเข้าใจเหตุผลนี้ เจ้าของก็จะรับมือได้อย่างเหมาะสม ทั้งเคารพธรรมชาติของสัตว์เลี้ยง และดูแลมารยาทเมื่อต้องอยู่ร่วมกับผู้อื่น
